Cumhuriyet · gundem

Ağaçlardan Kodlara

Özet

Dyson, dijital çağın başlangıcını bilgisayarlarla açıklamaya girişmiyor. Önce bizi 18. yüzyıla, Leibniz’in Büyük Petro’yla ilişkisine ve Kuzey Pasifik’e gönderilen keşif seferlerine götürüyor. Bering ve Çirikov’un yolculuklarında yeni kıyıları tanıma isteği var; bu merak, Rusya’nın ticaret ve toprak arayışından ayrı yürümüyor. Haritalar çiziliyor, sınırlar düşünülüyor. Bilgi, daha başından beri güçle yan yana.

Kitapta bir konudan ötekine geçerken insanın aklına şu geliyor: Aralarında nasıl bir bağ var? Apaçileri izlemek için çölde aynalarla gönderilen ışık sinyalleri, Edison’un ampulünde fark edilen elektron akışı, vakum tüpleri… Dyson bu örnekleri yalnızca buluşların tarihini sıralamak için kullanmıyor. Her birinin hangi ihtiyaçtan doğduğunu, kimlerin elinde neye dönüştüğünü de anlatıyor. Çölde taşınan ışıkla bugünün optik haberleşme ağları arasındaki uzaklık böylece kısalıyor.

“Ağaç Ev” bölümünde orman ve kerestecilik; “Sicim Kuramı”nda düğüm atmak, bağlamak ve örmek var. Teknolojiyi yalnızca laboratuvarlarda aramaya alışmışız. Oysa insanın elindeki ip, yaptığı düğüm, barınmak için kullandığı ağaç da bu tarihin parçaları. Dyson’ın bu konular arasında kurduğu bağlantılar, makine dediğimiz şeyin çok eski insan becerilerinden ve doğayla kurulan ilişkiden beslendiğini düşündürüyor.

“Yunusların Sesi”nde Leo Szilard’ın entropi üzerine düşüncelerinden nükleer çağın eşiğine geliyoruz. Bilimsel merakın nasıl büyük bir güce dönüşebildiğini, bu gücün insanın önüne nasıl ağır sorular koyduğunu görüyoruz. Dyson burada bilimin tarihini anlatırken insanın sorumluluğunu da unutmuyor.

Kitabın son bölümünde bizonların yok edilişi ve yerli halkların topraklarından sürülmesi anlatılıyor. Bu sayfalar, keşif ve ilerleme sözlerinin gerisinde kalan yıkımı hatırlatıyor. Yeni yollar…